Trabzon, Karadeniz’in hırçın dalgaları ile görkemli dağları arasında sıkışmış, binlerce yıllık geçmişiyle adeta bir açık hava müzesi niteliğindedir. Şehrin isminin izini sürmek, bizi antik çağların denizci kavimlerinden imparatorlukların zirvelerine kadar uzanan büyüleyici bir tarih yolculuğuna çıkarır.
Antik Çağın Mirası: Trapezus
Trabzon’un bilinen en eski ve köklü adı Trapezus’tur. M.Ö. 756 yılında Miletli denizciler tarafından bir ticaret kolonisi olarak kurulan şehre bu ismin verilme nedeni, kentin coğrafi yapısında gizlidir. Yunanca "masa" veya "tabure" anlamına gelen "trapeza" kelimesinden türetilen bu ad, denizden bakıldığında şehrin üzerine kurulduğu düzlüğün (bugünkü Yukarı Hisar ve çevresi) bir masayı andırmasından kaynaklanmaktadır. Bu isim, Roma döneminde Latinceleşerek "Trapezunt" halini almış ve yüzyıllar boyunca Batı dünyasında bu şekilde anılmıştır.
Pontus İmparatorluğu ve Kostantiniyye ile Yarışan Dönem
Şehir, sadece bir ticaret noktası değil, aynı zamanda 1204 yılında kurulan Trabzon İmparatorluğu’nun da başkenti olmuştur. Bu dönemde ismi kültürel bir marka haline gelen Trapezus, Doğu ile Batı arasındaki İpek Yolu’nun en kritik kapısı sayılmıştır. Orta Çağ boyunca Avrupa haritalarında ve gezginlerin notlarında "Trebi-Zonda" veya "Trebizond" olarak geçen şehir, zenginliği ve görkemiyle İstanbul (Konstantinopolis) ile kıyaslanan bir cazibe merkezi haline gelmiştir.
Türk Hakimiyeti ve "Trabzon" İsminin Doğuşu
1461 yılında Fatih Sultan Mehmet tarafından fethedilen şehir, Osmanlı idaresiyle birlikte fonetik bir değişim sürecine girmiştir. Müslüman Türklerin telaffuzuna uygun hale getirilen isim, zamanla "Tarabzun" ve nihayetinde bugünkü hali olan "Trabzon" şeklini almıştır. Osmanlı döneminde özellikle deniz ticareti ve sancak merkezi olması sebebiyle ismi imparatorluğun en saygın şehirleri arasında anılmaya devam etmiştir. Evliya Çelebi’nin seyahatnamelerinde de kendine geniş yer bulan bu isim, şehrin hem yerel hem de uluslararası kimliğini simgeleyen bir mühür olmuştur.
Efsanelerdeki İsim: Tibarenler ve Amazonlar
Resmi kayıtların ötesinde, bazı tarihçiler şehrin isminin bölgenin çok daha eski sakinleri olan Tibarenler ile ilişkili olabileceğini savunur. Ayrıca mitolojik öykülerde Karadeniz kıyılarında yaşadığına inanılan Amazon kadınlarının da bu bölgede izler bıraktığı ve şehrin kadim isminin bu savaşçı kadınların dilinden süzüldüğü rivayet edilir. Bugün Trabzon ismi, tüm bu antik, imparatorluk ve milli kimliklerin harmanlandığı devasa bir kültürel mirası temsil etmektedir.
Kaynak: Haber Merkezi
